توضیحات
قرارداد مشارکت بین دو نفر چیست؟
از جمله انواع قراردادهای سرمایه گذاری که به موجب ماده 571 قانون مدنی قابل تنظیم و انعقاد است، عقد مشارکت است.
دانلود نمونه قرارداد شراکت کاری
اگر بخواهیم تعریفی از این قرارداد ارائه کنیم باید گفت:
«قرارداد تضامنی بین دو یا چند نفر مقدمه همکاری بین دو یا چند نفر است و برای شروع مشارکت تجاری در موضوعی خاص منعقد می‌شود و در آن جزئیات دقیق مبلغی که هر یک از شرکا آورده‌اند، اندازه سهم، میزان سود و زیان شرکت تضامنی که باید حاصل شود و همچنین شرایط فسخ قرارداد مشارکت کامل و نحوه فسخ قرارداد مشارکت را مشخص می‌کند.
چگونه بین دو نفر قرارداد ببندیم؟
نحوه انعقاد قرارداد بین دو نفر بدین صورت است که پس از ذکر مشخصات کلیه شرکا در بند 1 قرارداد، مبلغ کامل آورده هر یک از شرکا در بند 2 به تفصیل بیان می شود. سپس درآمد هر شریک به سهمی از شرکت تبدیل می شود. تا اینجا متن نامه همکاری ساده بود و جزئیات بیشتری در آن نوشته شده بود. نحوه انعقاد قرارداد بین دو نفر به این صورت است که جزئیات را یادداشت کرده و پس از تبدیل سهم و سهم هر یک از شرکا به سهم الشرکه جایگاه شراکت را از نظر سود و زیان مشخص کنید.
موارد مهم بررسی شده در این قرارداد شراکت کاری
- ماده ۱: مشخصات طرفین قرارداد،
- ماده ۲: موضوع قرارداد، یعنی کاری که قرار است به صورت شراکتی انجام شود.
- ماده ۳: مدت قرارداد، که می‌تواند مشخص یا نامحدود باشد.
- ماده ۴: محل تنظیم قرارداد.
- ماده ۵: آورده طرفین، یعنی سهم هر یک از شرکا در سرمایه اولیه.
- ماده ۶: چگونگی و زمان انتقال سهم هر شریک، که معمولاً به صورت ماهانه یا سالانه انجام می‌شود.
- ماده ۷: تعیین هزینه‌ها و چگونگی پرداخت آن.
- ماده ۸: تعهدات شرکا، که شامل موارد متعددی مانند رعایت زمان‌بندی‌ها، انجام وظایف محوله، تهیه گزارش‌های پیشرفت پروژه و غیره است.
- ماده ۹: حفظ محرمانگی شراکت، که شامل عدم افشای اطلاعات مربوط به طرف مقابل، حتی بعد از پایان شراکت می‌شود.
- ماده ۱۰: موارد فسخ قرارداد، که شامل نقض تعهدات قرارداد از سوی یکی از طرفین یا وقوع حوادث غیرقابل پیش‌بینی مانند زلزله، سیل و جنگ است.
- ماده ۱۱: فورس ماژور (قوه قاهره)، که در صورت وقوع آن، طرفین از انجام تعهدات قرارداد معاف می‌شوند.
- ماده ۱۲: حل اختلافات قرارداد، که معمولاً از طریق گفتگو و سازش یا داوری انجام می‌شود.
- ماده ۱۳: امضای قرارداد، که توسط هر دو طرف انجام می‌شود.
مروری بر متن قرارداد مشارکت تجاری بین دو نفر
هنگام تهیه پیش نویس قرارداد مشارکت خود، به این سوالات پاسخ دهید:
آیا همه شرکا در زیان های ناشی از مشارکت تجاری سهیم خواهند بود؟
آیا همه شرکا در قبال خسارات وارده به اموال مشارکت مسئول هستند؟
هر کدام چه وظایفی دارند؟
آیا پرداخت زیان برابر است یا با توجه به سهم الشرکه؟
پول رد و بدل شده در مشارکت چگونه خرج می شود؟
صرف نظر از موارد فوق، لازم است مدت زمان مشارکت تجاری به دقت تعیین شود.
همچنین لازم است متن قرارداد دارای مفاد روشن و مشخصی در مورد ادامه مشارکت باشد:
آیا قرارداد تمدید می شود؟
آیا تمدید قرارداد داوطلبانه است یا نیاز به رضایت قبلی شرکا دارد؟
چه مدت باید قبل از اتمام قرارداد فعلی خود قراردادم را تکمیل کنم؟
پس از نوشتن این بندها، لازم است مسائل مربوط به حل و فصل اختلافات قراردادی مورد توجه قرار گیرد:
آیا اختلافات بعدی با مراجعه به دادگاه حل می شود؟
آیا دولت به عنوان داور اختلافات را بررسی و حل می کند؟
دوره تصمیم گیری این مرجع چقدر است؟
نکات فوق برای همه طرفین قرارداد، صرف نظر از اینکه این قرارداد مشارکت تجاری بین دو نفر باشد یا قرارداد مشارکت تجاری بین سه نفر یا بیشتر، اعمال می شود.
با کمال احترام و در جایگاه وکیل متخصص در حقوق قراردادهای ایران، به تحلیل “قرارداد شراکت کاری” یا “مشارکت مدنی” می‌پردازم. این قرارداد، سنگ بنا و به مثابه قانون اساسی یک کسب‌وکار مشترک است. بسیاری از شراکت‌هایی که با امید و دوستی آغاز می‌شوند، به دلیل ضعف‌ها و ابهامات موجود در قرارداد اولیه، به اختلافات عمیق و فروپاشی کسب‌وکار و روابط شخصی منجر می‌شوند.
چارچوب اصلی این قرارداد در “قانون مدنی” ایران تعریف شده است. در جدول زیر، به تحلیل رایج‌ترین اشتباهاتی که شرکا در زمان تنظیم این قرارداد حیاتی مرتکب می‌شوند، می‌پردازم.
تحلیل اشتباهات رایج در قرارداد شراکت کاری
| اشتباه رایج | توضیح حقوقی | راهکار عملی |
| ۱. تعریف مبهم و غیردقیق “آورده” شرکا | “آورده” یا سهم‌الشرکه، ستون اصلی قرارداد شراکت است. اگر آورده هر شریک به صورت دقیق مشخص نشود، اساساً کل قرارداد زیر سوال می‌رود. آورده می‌تواند وجه نقد، یک دارایی (ملک، ماشین، تجهیزات)، دانش فنی، یا حتی نیروی کار و تخصص (آورده غیرنقدی) باشد. عدم تعیین ارزش دقیق و مورد توافق برای آورده‌های غیرنقدی، اولین و بزرگترین بذر اختلاف در آینده است. | تهیه “جدول دقیق سهم‌الشرکه شرکا”: یک پیوست به قرارداد اضافه کنید که در آن برای هر شریک به تفکیک ذکر شود: – آورده نقدی: مبلغ دقیق وجه نقد و تاریخ واریز آن به حساب مشترک شراکت. – آورده غیرنقدی: توصیف کامل دارایی (مثلاً: یک دستگاه کامپیوتر مدل X با تمام لوازم جانبی) یا دانش فنی. مهم‌تر از آن، باید ارزش مقطوع و مورد توافق طرفین (تقویم شده) برای این آورده به عدد و حروف نوشته شود. برای آورده کاری، باید شرح وظایف و میزان تعهد زمانی شریک مشخص گردد. |
| ۲. کلی‌گویی در نحوه “تقسیم سود و زیان” | عبارت “تقسیم سود به صورت مساوی” به تنهایی کافی نیست و بسیار خطرناک است. طبق قانون مدنی، اگر نحوه تقسیم مشخص نشود، سود و زیان به نسبت آورده شرکا تقسیم می‌شود. اما مهم‌تر از آن، تعریف “سود قابل تقسیم” است. آیا سود قبل از کسر هزینه‌ها، حقوق شرکای فعال، و مالیات محاسبه می‌شود یا بعد از آن؟ تکلیف زیان چگونه است؟ | تنظیم بند تفصیلی “نحوه محاسبه و تقسیم سود و زیان”: این بند باید شامل موارد زیر باشد: – درصد دقیق: درصد سهم هر شریک از سود و زیان به وضوح قید شود. – دوره محاسباتی: مشخص کنید که سود در چه بازه‌های زمانی محاسبه و تقسیم می‌شود (مثلاً: سه ماهه یا سالانه). – تعریف سود خالص قابل تقسیم: “سود خالص قابل تقسیم عبارت است از کل درآمدهای دوره پس از کسر کلیه هزینه‌های عملیاتی، حقوق و دستمزدها (شامل حقوق شرکای فعال)، استهلاک، مالیات و درصدی برای ذخیره احتیاطی و توسعه آتی کسب‌وکار.” – نحوه پوشش زیان: مشخص کنید که زیان احتمالی از محل آورده‌ها، سودهای آتی یا تزریق نقدینگی جدید توسط شرکا تأمین خواهد شد. |
| ۳. فقدان “ساختار مدیریتی و نحوه تصمیم‌گیری” | اگر مشخص نشود چه کسی مسئول چه کاری است و تصمیمات چگونه اتخاذ می‌شوند، کسب‌وکار در عمل فلج می‌شود. درگیری بر سر اختیارات، مسئولیت‌ها و نحوه مدیریت، یکی از دلایل اصلی شکست شراکت‌هاست. سکوت قرارداد در این مورد، به معنای حق رأی مساوی برای همه است که در بسیاری از موارد عملی نیست. | ایجاد “بند ساختار مدیریت، وظایف و تصمیم‌گیری”: – تعیین نقش‌ها: مسئولیت هر شریک را مشخص کنید. (مثلاً: “شریک الف مدیرعامل و مسئول امور فنی، شریک ب مسئول امور مالی و بازاریابی است”). – سطوح تصمیم‌گیری: تصمیمات را دسته‌بندی کنید: – تصمیمات روزمره: که توسط هر مدیر در حوزه مسئولیت خود اتخاذ می‌شود. – تصمیمات مهم: که نیاز به رأی اکثریت دارد (مانند استخدام کارمند). – تصمیمات حیاتی: که نیاز به اجماع و اتفاق آرای تمام شرکا دارد (مانند دریافت وام سنگین، فروش دارایی اصلی، تغییر موضوع فعالیت، پذیرش شریک جدید یا انحلال شراکت). |
| ۴. عدم تفکیک “حقوق شریک” از “سود شراکت” | بسیاری از شرکا به صورت فعال در کسب‌وکار کار می‌کنند. سهم سود، پاداش سرمایه‌گذاری است، اما حقوق، دستمزدِ کار انجام شده است. اگر شریکی زمان و انرژی بیشتری صرف می‌کند اما حقوقی مجزا از سهم سود دریافت نکند، به سرعت احساس بی‌عدالتی و استثمار خواهد کرد. این موضوع باید به صورت شفاف در قرارداد حل شود. | درج “بند حقوق و برداشت شرکای فعال”: به صراحت مشخص کنید که آیا شرکایی که در کسب‌وکار کار می‌کنند، حقوق ماهانه دریافت می‌کنند یا خیر. “شریک/شرکای فعال، ماهانه مبلغ مقطوع X ریال به عنوان حقوق دریافت می‌نمایند. این مبلغ جزو هزینه‌های جاری شراکت محسوب شده و مستقل از سهم سود ایشان در پایان دوره مالی میباشد.” |
| ۵. فقدان “استراتژی خروج” و شرایط انحلال | این یکی از بزرگترین غفلت‌هاست. شراکت مانند ازدواج است؛ باید در روز اول برای طلاق احتمالی آن برنامه‌ریزی کرد. اگر شریکی بخواهد خارج شود، فوت کند، ناتوان شود یا اختلاف غیرقابل حلی پیش بیاید، چه اتفاقی می‌افتد؟ بدون یک سازوکار مشخص، شرکا در یک رابطه سمی زندانی می‌شوند و انحلال کسب‌وکار به یک فرآیند قضایی فرسایشی تبدیل می‌شود. | تنظیم بخش جامع “شرایط خروج، فسخ و انحلال شراکت”: این بخش باید سناریوهای مختلف را پوشش دهد: – خروج اختیاری: تعیین فرآیند فروش سهم، شامل حق تقدم خرید برای سایر شرکا (Right of First Refusal). – نحوه ارزش‌گذاری سهم: روش محاسبه ارزش سهم شریک خروجی باید مشخص شود (مثلاً: بر اساس میانگین سود سه سال آخر یا توسط کارشناس رسمی دادگستری). – خروج اجباری: شرایطی که به سایر شرکا حق می‌دهد شریکی را مجبور به فروش سهم خود کنند (مانند ورشکستگی شخصی یا نقض فاحش قرارداد). – فوت یا از کارافتادگی: تعیین تکلیف سهم شریک متوفی (آیا به وراث می‌رسد یا سایر شرکا آن را می‌خرند؟). – شرایط انحلال کامل: مواردی که منجر به انحلال کل شراکت می‌شود. |
| ۶. عدم پیش‌بینی “شرط عدم رقابت” | تصور کنید شریک شما پس از یادگرفتن تمام فوت و فن کار و دسترسی به لیست مشتریان، از شراکت خارج شده و فردای آن روز یک کسب‌وکار دقیقاً مشابه در همسایگی شما راه‌اندازی کند. شرط عدم رقابت از این اتفاق که می‌تواند کسب‌وکار شما را نابود کند، جلوگیری می‌نماید. | درج “بند عدم رقابت” (Non-Compete Clause): “هر یک از شرکا متعهد می‌شود که در طول مدت شراکت و تا مدت X سال (مثلاً ۲ سال) پس از خروج از آن، از تأسیس، سرمایه‌گذاری، مشاوره یا هرگونه همکاری با کسب‌وکاری که فعالیت آن به طور مستقیم با موضوع این قرارداد رقابت دارد، در محدوده جغرافیایی [مثلاً: استان تهران] خودداری نماید.” این شرط باید در محدوده زمان، مکان و موضوع، معقول باشد تا از نظر قانونی معتبر بماند. |
| ۷. فقدان “مرجع حل اختلاف” | پیش‌بینی نحوه حل اختلافات در زمانی که روابط حسنه است، از مراجعه به دادگاه‌های زمان‌بر و پرهزینه در آینده جلوگیری می‌کند. | تعیین “داور مرضی‌الطرفین” یا فرآیند حل اختلاف: “در صورت بروز هرگونه اختلاف ناشی از تفسیر یا اجرای این قرارداد، طرفین تلاش خواهند کرد از طریق مذاکره مسالمت‌آمیز آن را حل نمایند. در صورت عدم توفیق، اختلاف از طریق ارجاع به داوری آقای/خانم/موسسه X به عنوان داور مرضی‌الطرفین حل و فصل خواهد شد و رأی ایشان برای طرفین قطعی و لازم‌الاجراست.” |
ایمان رحمانی –
عالی بود