توضیحات
قرارداد سرمایه گذاری سهام یا سرمایه گذاری در بورس، یک نوع قرارداد است که بین سرمایه گذار و شرکت بورسی برای خرید و فروش سهام از طریق بازار سرمایه امضا میشود. این قرارداد، شامل تمام جزئیات مربوط به خرید و فروش سهام، قیمت هر سهم، تاریخ تسویه و شرایط دیگر مربوط به معامله است.
سرمایه گذاری در بورس، به عنوان یکی از راههای سرمایه گذاری، برای افراد و شرکتها فرصتی برای کسب سود و افزایش سرمایه فراهم میکند. با داشتن یک قرارداد سرمایه گذاری سهام، سرمایه گذاران میتوانند به صورت مستقیم در بازار سهام سرمایه گذاری کنند و با بهرهگیری از تحلیل های بازار، سود خود را افزایش دهند.
در قرارداد سرمایه گذاری سهام، شرکت بورسی مسئول ارائه خدمات مربوط به خرید و فروش سهام میباشد و به ازای خدمات ارائه شده، کارمزدی از سرمایه گذاران دریافت میکند. این کارمزد، به صورت درصدی از مبلغ معاملات به حساب شرکت بورسی واریز میشود.
دانلود نمونه قرارداد سرمایه گذاری در ازای سهام
عناوین مهم قرارداد سرمایه گذاری در برابر سهام
موضوع قرارداد: سرمایه گذاری مبلغ مشخصی توسط سرمایه گذار در شرکت سرمایه پذیر در ازای دریافت میزان مشخصی سهام
مدت قرارداد: مدت مشخصی که طرفین توافق کرده اند قرارداد معتبر باشد
تعهدات طرفین: تعهدات سرمایه گذار، سرمایه پذیر و سهامداران در قبال یکدیگر
اطلاعات محرمانه: اطلاعاتی که طرفین قرارداد متعهد به حفظ آن هستند
قانون ناظر قرارداد: قانون حاکم بر قرارداد
حل اختلافات قرارداد: نحوه حل اختلافات احتمالی میان طرفین قرارداد
در اینجا جدول مربوط به نکات مهم قرارداد سرمایهگذاری در ازای سهام آورده شده است:
| موضوع | شرح |
|---|---|
| تعریف قرارداد | قراردادی که در آن سرمایهگذار در ازای تأمین مالی یا سرمایهگذاری، سهام شرکت یا پروژه را دریافت میکند. |
| طرفین قرارداد | سرمایهگذار (فرد یا نهاد تأمینکننده سرمایه) و شرکت یا فرد دریافتکننده سرمایه که سهام ارائه میدهد. |
| میزان سرمایهگذاری | مبلغ یا میزان سرمایهای که سرمایهگذار به شرکت یا پروژه تزریق میکند. |
| نسبت سهام | مقدار سهامی که به سرمایهگذار در ازای سرمایهگذاری اعطا میشود، معمولاً به صورت درصدی از کل سهام شرکت. |
| حقوق و تعهدات سرمایهگذار | وظایف و حقوق سرمایهگذار مانند مشارکت در تصمیمگیریها، دریافت سود سهام، و دسترسی به گزارشهای مالی. |
| حقوق و تعهدات شرکت | وظایف و تعهدات شرکت مانند ارائه اطلاعات مالی شفاف، پرداخت سود، و حفظ حقوق سرمایهگذار. |
| مدت قرارداد | مدت زمانی که سرمایهگذاری ادامه دارد یا تا زمان دستیابی به اهداف مشخصشده قرارداد اعتبار دارد. |
| ارزشگذاری سهام | روش و مبنای ارزشگذاری سهامی که به سرمایهگذار اعطا میشود و ممکن است بر اساس ارزشگذاری بازار یا توافقی باشد. |
| تغییرات در مالکیت سهام | شرایطی که به موجب آن، سرمایهگذار میتواند سهام خود را بفروشد یا انتقال دهد. |
| حل اختلافات | روشهای حل اختلافات بین سرمایهگذار و شرکت مانند ارجاع به داوری، میانجیگری یا مراجع قضایی. |
| خروج سرمایهگذار | شرایط و نحوه خروج سرمایهگذار از پروژه یا شرکت، مانند فروش سهام به سایر سهامداران یا بازار آزاد. |
تحلیل اشتباهات رایج در قرارداد سرمایه گذاری در ازای سهام
| اشتباه رایج | توضیح حقوقی | راهکار عملی |
| ۱. عدم “ارزشگذاری” صحیح شرکت و تعیین دلبخواهی درصد سهام | این بنیادیترین و رایجترین اشتباه است. طرفین بدون هیچ مبنای کارشناسی و صرفاً بر اساس مذاکره، توافق میکنند که مثلاً “مبلغ ۱ میلیارد تومان در ازای ۲۰٪ سهام” پرداخت شود. این یعنی ارزش شرکت پس از سرمایهگذاری، ۵ میلیارد تومان فرض شده است. اگر این ارزشگذاری (Valuation) دقیق و قابل دفاع نباشد، در آینده قطعاً منشأ اختلاف خواهد شد؛ موسسین احساس میکنند سهام خود را ارزان فروختهاند و سرمایهگذار نیز ممکن است دریابد که بیش از ارزش واقعی، پول پرداخت کرده است. | انجام فرآیند “ارزشگذاری” و تصریح به آن در قرارداد: “ارزش کل شرکت قبل از این سرمایهگذاری (Pre-money Valuation)، بر اساس [مثلاً: روش تنزیل جریانهای نقدی (DCF)، بررسی شرکتهای مشابه در بازار، یا توافق طرفین بر مبنای گزارش کارشناسی]، مبلغ ….. ریال تعیین گردید. لذا، سرمایهگذار در ازای پرداخت مبلغ ….. ریال، مالک ….. درصد از سهام شرکت پس از افزایش سرمایه خواهد شد.” بهتر است گزارش یک شرکت یا کارشناس ارزشگذاری معتبر، به عنوان پیوست به قرارداد ضمیمه شود. |
| ۲. فقدان “شرط تخصیص تدریجی سهام موسسین” (Vesting) | سرمایهگذار، علاوه بر ایده، بر روی “تیم و موسسین” نیز سرمایهگذاری میکند. اگر یکی از موسسین کلیدی، یک ماه پس از جذب سرمایه، شرکت را ترک کند، در حالی که تمام سهام خود را از روز اول در اختیار دارد، این یک ضربه بزرگ به شرکت و سرمایهگذار است. شرط Vesting، موسسین را متعهد میکند که برای به دست آوردن کامل سهام خود، برای مدت معینی در شرکت باقی بمانند. | درج “بند زمانبندی تخصیص سهام موسسین” (Vesting Clause): “سهام متعلق به هر یک از موسسین، طی یک دوره ۴ ساله به ایشان تخصیص قطعی (Vest) مییابد. به این صورت که پس از پایان سال اول، ۲۵٪ از سهام ایشان آزاد شده و مابقی طی ۳۶ ماه پس از آن، به صورت ماهانه تخصیص مییابد. در صورت قطع همکاری هر یک از موسسین با شرکت به هر دلیل، شرکت حق بازخرید سهام تخصیص نیافته (Unvested) ایشان را با قیمت اسمی خواهد داشت.” |
| ۳. نادیده گرفتن “حقوق حمایتی” برای سرمایهگذار اقلیت | سرمایهگذار، به ویژه اگر در اقلیت باشد، در برابر تصمیمات سهامداران اکثریت (موسسین) آسیبپذیر است. قانون تجارت به تنهایی حمایت کافی را فراهم نمیکند. بنابراین باید حقوق ویژهای برای حفاظت از سرمایه او در قرارداد و اساسنامه شرکت پیشبینی شود. | تنظیم “بند حقوق ویژه و حمایتی سرمایهگذار”: این بند باید شامل موارد زیر باشد: – حق داشتن کرسی در هیئت مدیره: “سرمایهگذار حق معرفی یک عضو ناظر/عضو اصلی در هیئت مدیره شرکت را خواهد داشت.” – حق وتو (Veto Rights): “انجام تصمیمات بنیادین توسط شرکت، از جمله انحلال شرکت، فروش بخش عمدهای از داراییها، تغییر اساسنامه، دریافت وامهای کلان یا انتشار سهام ممتاز جدید، منوط به کسب رضایت کتبی و قبلی سرمایهگذار میباشد.” – حق دسترسی به اطلاعات: “شرکت موظف است صورتهای مالی فصلی و سالانه حسابرسی شده خود را به سرمایهگذار ارائه دهد.” |
| ۴. ابهام در “ساختار و نحوه تزریق سرمایه” | آیا سرمایه در ازای خرید سهام از موسسین تزریق میشود (که پول به جیب موسسین میرود)؟ یا در ازای صدور سهام جدید توسط شرکت (که پول به شرکت تزریق میشود)؟ این دو حالت آثار حقوقی و مالی کاملاً متفاوتی دارند. حالت استاندارد برای رشد شرکت، “افزایش سرمایه از طریق صدور سهام جدید” است. | تعیین دقیق “مکانیزم قانونی سرمایهگذاری”: “شرکت متعهد میگردد پس از دریافت کامل مبلغ سرمایهگذاری، در اسرع وقت نسبت به برگزاری مجمع عمومی فوقالعاده جهت تصویب افزایش سرمایه و اصلاح ماده مربوطه در اساسنامه، و سپس تخصیص تعداد ….. سهم جدید با نام، به نام سرمایهگذار اقدام نماید.” |
| ۵. عدم پیشبینی “شرط ضد رقیق شدن سهام” (Anti-Dilution) | اگر شرکت در دور بعدی جذب سرمایه، سهام خود را با قیمتی “کمتر” از ارزشی که این سرمایهگذار وارد شده، به سرمایهگذار جدیدی بفروشد، ارزش سهام سرمایهگذار اولیه به صورت ناعادلانهای کاهش مییابد. شرط ضد رقیق شدن، از این اتفاق جلوگیری میکند. | درج “بند حفاظت در برابر کاهش ارزش سهام”: “در صورتی که شرکت در آینده اقدام به جذب سرمایه با قیمتی به ازای هر سهم کمتر از قیمت پرداخت شده توسط این سرمایهگذار نماید، قیمت سهام این سرمایهگذار نیز مجدداً محاسبه شده و تعداد سهام بیشتری به وی تخصیص خواهد یافت تا از کاهش ارزش سرمایهگذاری او جلوگیری شود.” (این بند فرمولهای پیچیدهتری دارد که باید با دقت تنظیم شود). |
| ۶. فقدان “محدودیت در انتقال سهام” و “استراتژی خروج” | اگر محدودیتی نباشد، هر یک از موسسین میتواند سهام خود را به هر شخص ناشناسی بفروشد و سرمایهگذار را با یک شریک ناخواسته مواجه کند. همچنین باید حقوقی برای همراهی در فروش یا خرید سهام پیشبینی شود. | تنظیم “بند شرایط انتقال سهام”: – حق تقدم در خرید (Right of First Refusal): “در صورت تمایل هر یک از سهامداران به فروش سهام خود، سایر سهامداران برای خرید آن سهام با همان قیمت و شرایط، حق تقدم دارند.” – حق همراهی در فروش (Tag-Along Right): “اگر موسسین قصد فروش اکثریت سهام خود را به شخص ثالثی داشته باشند، سرمایهگذار نیز حق دارد سهام خود را با همان قیمت و شرایط، در کنار ایشان به همان خریدار بفروشد.” – حق الزام به فروش (Drag-Along Right): “اگر اکثریت سهامداران (مثلاً ۷۵٪) با فروش کل شرکت موافقت کنند، سرمایهگذار اقلیت نیز موظف به فروش سهام خود با همان شرایط خواهد بود.” |
| ۷. ابهام در “نحوه استفاده از سرمایه” | سرمایهگذار پول را برای رشد شرکت تزریق میکند. اگر مشخص نشود، ممکن است این پول صرف مقاصد دیگری (مانند پرداخت بدهیهای قدیمی یا افزایش حقوق موسسین) شود. | تعیین “محل مصرف سرمایه” (Use of Proceeds): “سرمایه تزریق شده توسط سرمایهگذار، باید صرفاً جهت تحقق اهداف زیر هزینه گردد: – ….. درصد برای توسعه محصول و تیم فنی. – ….. درصد برای بازاریابی و فروش. – ….. درصد برای سرمایه در گردش.” |
کاربر مهمان –
اگر یک سرمایهگذار با یک شرکت نوپا (استارتاپ) قراردادی امضا کند که طبق آن سرمایهگذار مبلغ مشخصی را به شرکت تزریق میکند و در مقابل، درصدی از سهام شرکت را دریافت مینماید، اما در قرارداد به صراحت درباره نحوه انتقال رسمی سهام در اداره ثبت شرکتها، تعهدات بعدی سرمایهگذار، و امکان فروش سهام به اشخاص ثالث اشاره نشده باشد، در صورت بروز اختلاف بر سر مالکیت سهام و حق تصمیمگیری در مجمع عمومی، چه قوانینی حاکم خواهد بود و چه خطرات حقوقی برای طرفین وجود دارد؟
فول فایل –
بر اساس قانون تجارت ایران، انتقال سهام در شرکتهای سهامی باید در دفتر ثبت سهام شرکت و همچنین در اداره ثبت شرکتها به ثبت برسد (مواد ۴۰ و ۴۱ قانون تجارت). اگر قرارداد صرفاً بهصورت خصوصی بین طرفین امضا شده باشد ولی انتقال رسمی در دفاتر قانونی ثبت نشده باشد، از نظر قانونی، سرمایهگذار مالک رسمی سهام محسوب نمیشود و ممکن است در مجامع عمومی حق رأی نداشته باشد.
در چنین شرایطی، سرمایهگذار میتواند با استناد به قرارداد خصوصی، الزام شرکت به ثبت انتقال سهام را از دادگاه بخواهد. از سوی دیگر، نبود بندهای مشخص درباره فروش سهام، میتواند منجر به اختلاف شود، زیرا در شرکتهای سهامی خاص معمولاً برای انتقال سهام به غیر، موافقت هیئت مدیره یا سهامداران لازم است.
بنابراین عدم ذکر جزئیات انتقال، محدودیتهای فروش، و حقوق تصمیمگیری در قرارداد، ریسک بزرگی است که ممکن است باعث شود سرمایهگذار سرمایهگذاری انجام دهد ولی نتواند کنترل یا بازده مورد انتظار را دریافت کند.
کاربر مهمان –
اگر در قرارداد سرمایهگذاری شرط شود که سرمایهگذار درصدی از سهام را دریافت میکند، اما پرداخت سرمایه به صورت مرحلهای و مشروط به تحقق اهداف خاصی انجام میشود و شرکت پس از دریافت بخش اول سرمایه نتواند یا نخواهد شرایط ادامه سرمایهگذاری را برآورده کند، آیا سرمایهگذار میتواند طبق قانون، سهام متناسب با بخش پرداختشده را مطالبه کند یا سرمایه خود را بازپس گیرد؟
فول فایل –
طبق مواد ۱۰ و ۲۱۹ قانون مدنی، قراردادهای خصوصی تا زمانی که مخالف صریح قانون نباشند، لازمالاجرا هستند. اگر در قرارداد صراحتاً ذکر شده باشد که انتقال سهام به صورت مرحلهای و متناسب با میزان سرمایه پرداختی انجام میشود، سرمایهگذار میتواند سهام معادل مبلغ پرداختشده را مطالبه کند.
اما اگر در قرارداد شرط شده باشد که کل سهام وعده دادهشده تنها پس از تکمیل کل مبلغ سرمایهگذاری منتقل میشود، سرمایهگذار در صورت توقف پروژه، تنها میتواند اصل سرمایه پرداختی را (بهعلاوه خسارت در صورت اثبات تقصیر شرکت) مطالبه کند و نه سهام.
در عمل، برای جلوگیری از اختلاف، توصیه میشود انتقال سهام به صورت مرحلهای و در هر مرحله پس از پرداخت سرمایه انجام و در اداره ثبت شرکتها ثبت شود. در غیر این صورت، سرمایهگذار ممکن است با مانع قانونی در اثبات مالکیت بخشی از سهام مواجه شود.